Thẻ đại biểu cho hội nghị quốc tế nên giữ họ tên đúng thứ tự mà mỗi người dùng, viết hoa phần họ để ai cũng biết đâu là họ, và in chức danh, đơn vị bằng tên tiếng Anh chính thức mà đơn vị đó tự dùng. Tên người không dịch; chỉ các dòng phụ mới cần song ngữ, và chỉ khi khách tham dự thật sự cần.
Bài này đi qua những chỗ dễ sai khi một sự kiện trong nước có đại biểu nước ngoài: thứ tự họ tên theo từng nền văn hoá, tên Việt trên thẻ cho người nước ngoài đọc, cách dịch chức danh, tên đơn vị, và cách thu đúng dữ liệu từ biểu mẫu đăng ký. Các thủ tục về thư mời, thị thực cho đại biểu quốc tế không thuộc phạm vi bài này; hãy hỏi cơ quan có thẩm quyền.
Khi nào thẻ cần song ngữ
Không phải sự kiện có vài khách nước ngoài nào cũng cần thẻ song ngữ cho tất cả. Nếu khách nước ngoài chỉ là một hai diễn giả, có phiên dịch đi kèm, thẻ tiếng Việt cho mọi người và thẻ có dòng tiếng Anh cho riêng diễn giả là đủ. Nếu hội nghị có ngôn ngữ làm việc là tiếng Anh, hoặc có nhiều đoàn nước ngoài, thì toàn bộ thẻ nên song ngữ để người nước ngoài đọc được thẻ của người Việt và ngược lại.
Song ngữ trên thẻ không có nghĩa là mọi dòng in hai lần. Họ tên người là tên riêng, giữ nguyên. Tên nhóm tham dự (đại biểu, diễn giả, báo chí, ban tổ chức) in hai thứ tiếng vì người trực cửa và khách đều cần hiểu. Chức danh và đơn vị in theo ngôn ngữ làm việc của sự kiện, có thể kèm dòng phụ ngôn ngữ kia nếu không làm thẻ quá chật.
Một quyết định cần làm sớm là ngôn ngữ nào đứng trên. Sự kiện tổ chức tại Việt Nam thường để tiếng Việt trên, tiếng Anh dưới với cỡ nhỏ hơn; sự kiện có ngôn ngữ làm việc chính là tiếng Anh có thể làm ngược lại. Dù chọn cách nào, giữ nhất quán trên mọi thẻ, bảng tên để bàn và biển chỉ dẫn, vì người nước ngoài sẽ học nhanh vị trí dòng tiếng Anh và tìm đúng chỗ đó ở mọi nơi. Sự kiện có yếu tố nước ngoài có thể còn cần thủ tục với cơ quan quản lý tuỳ tính chất; việc này hỏi Sở ngành liên quan, không thuộc khâu làm thẻ.
Thứ tự họ tên theo một số nền văn hoá
Thứ tự họ tên không giống nhau giữa các nước, và nhầm lẫn ở đây là lỗi phổ biến nhất trên thẻ quốc tế. Bảng dưới đây chỉ là những quy ước hay gặp; mỗi người có thể có cách dùng riêng, nên luôn ưu tiên cách người đó khai:
| Nhóm | Thói quen hay gặp | Lưu ý khi in thẻ |
|---|---|---|
| Việt Nam | Họ, tên đệm, tên; gọi bằng tên (tiếng cuối) | Người nước ngoài hay tưởng tiếng đầu là tên gọi |
| Anh, Mỹ và phần lớn châu Âu | Tên riêng trước, họ sau | Hồ sơ hành chính đôi khi ghi họ trước, kèm dấu phẩy |
| Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc | Họ trước, tên sau theo thói quen trong nước | Khi giao tiếp quốc tế, có người tự đảo sang tên trước họ sau |
| Hungary | Họ trước, tên sau | Dễ bị in đảo vì nằm giữa châu Âu |
| Tây Ban Nha và nhiều nước Mỹ Latinh | Tên riêng, rồi hai họ (thường họ cha rồi họ mẹ) | Không bỏ bớt họ thứ hai nếu người đó không yêu cầu |
| Một số người Indonesia và nơi khác | Có thể chỉ có một tên duy nhất | Không tự thêm họ cho đủ hai ô |
Bảng này không nhằm để ban tổ chức tự đoán. Mục đích của nó là giúp bạn hiểu vì sao biểu mẫu đăng ký phải hỏi rõ phần nào là họ, phần nào là tên gọi, thay vì chỉ có hai ô "tên" và "họ" theo kiểu một nước.
Viết hoa phần họ để tránh nhầm
Một quy ước hay gặp trong hội nghị quốc tế và môi trường học thuật là viết phần họ bằng chữ in hoa, phần tên giữ chữ thường có hoa đầu. Ví dụ giả định: một đại biểu Việt Nam in là NGUYỄN Thị Hồng, một đại biểu Nhật in là TANAKA Yuki, một đại biểu Pháp in là Claire DUBOIS. Chỉ cần liếc qua, người đọc ở bất kỳ nền văn hoá nào cũng biết đâu là họ, và từ đó đoán được đâu là tên để gọi.
Cách này đặc biệt hữu ích với tên người Việt trên thẻ cho khách nước ngoài đọc. Khi thấy "NGUYỄN" viết hoa, khách hiểu đó là họ chứ không phải tên gọi, và nếu tài liệu hướng dẫn có nhắc rằng người Việt thường gọi nhau bằng tiếng cuối của họ tên, họ sẽ biết chào người đối diện cho đúng. Ban tổ chức có thể in thêm tên gọi to hơn hoặc đậm hơn để gợi ý cách xưng hô, nhưng không đảo thứ tự họ tên của người Việt.
Viết hoa phần họ là quy ước, không phải quy chuẩn bắt buộc. Nếu chọn dùng, áp dụng cho toàn bộ thẻ, cả người Việt lẫn người nước ngoài, và giải thích ngắn trong tài liệu hướng dẫn. Với chữ hoa có dấu tiếng Việt, kiểm bản in thử như với mọi thẻ khác để dấu không bị lẹm.
Tên tiếng Việt trên thẻ cho người nước ngoài đọc
Giữ dấu ở dòng chính. Dấu là một phần của tên. Bỏ dấu làm nhiều tên khác nhau trở nên giống nhau, và người Việt trong hội trường sẽ thấy tên mình bị in sai. Nếu cần, thêm dòng không dấu cỡ nhỏ bên dưới cho người nước ngoài gõ tìm sau sự kiện.
Chữ Đ cần chú ý riêng. Người nước ngoài thường không biết chữ Đ đọc gần như chữ D tiếng Anh, còn chữ D tiếng Việt lại đọc khác. Phần này không cần in lên thẻ, nhưng tài liệu cho phiên dịch, người dẫn chương trình nên có cách đọc tên các diễn giả.
Tên trên thẻ có thể khác cách ghi trong hộ chiếu. Hộ chiếu ghi không dấu, thứ tự có thể khác. Thẻ đeo phục vụ giao tiếp, nên dùng cách người đó muốn được gọi; giấy tờ hành chính như danh sách lưu trú, thư mời mới cần khớp hộ chiếu.
Tên gọi quốc tế tự chọn. Một số người Việt làm việc với đối tác nước ngoài dùng thêm một tên tiếng Anh. Nếu họ khai ở ô tên gọi trên thẻ, có thể in tên đó thành dòng phụ, nhưng họ tên thật vẫn là dòng chính.
Không phiên âm tên người. Thêm cách đọc phiên âm lên thẻ thường làm thẻ rối và có thể khiến người đeo không thoải mái. Cách đọc tên nên nằm ở tài liệu cho người dẫn chương trình, không nằm trên ngực người tham dự.
Chức danh và tên đơn vị hai thứ tiếng
Chức danh và tên đơn vị là nơi dễ sai nhất khi tự dịch. Những nguyên tắc nên giữ:
- Dùng tên tiếng Anh chính thức của đơn vị: cơ quan, trường đại học, doanh nghiệp thường đã có tên tiếng Anh trong văn bản giao dịch; hỏi người đăng ký hoặc dùng tên trên tài liệu chính thức của đơn vị, không tự dịch.
- Chức danh dịch theo cách đơn vị tự dùng: cùng một chức danh tiếng Việt có thể được các đơn vị dịch khác nhau; tôn trọng cách của từng nơi thay vì ép về một bảng dịch chung.
- Đơn vị nước ngoài giữ tên gốc: không dịch tên công ty, trường, tổ chức nước ngoài sang tiếng Việt trên thẻ; nếu tên gốc không dùng chữ Latin, dùng tên Latin chính thức họ khai.
- Chữ viết tắt cần cẩn thận: viết tắt quen thuộc trong nước có thể vô nghĩa với khách nước ngoài, và ngược lại; ưu tiên tên ngắn có nghĩa hơn là chữ viết tắt.
- Tên quốc gia theo một danh sách chuẩn: nếu thẻ in tên nước, ban tổ chức thống nhất một danh sách tên nước dùng cho toàn sự kiện, không để mỗi người gõ một kiểu; trường hợp nhạy cảm về tên gọi, hỏi cơ quan có thẩm quyền về đối ngoại.
- Người làm thẻ nên có người đọc lại song ngữ: một người thạo cả hai thứ tiếng đọc lại danh sách trước khi in sẽ bắt được lỗi dịch máy và lỗi gõ.
Nếu thẻ quá chật cho cả hai thứ tiếng, ưu tiên ngôn ngữ làm việc của sự kiện cho dòng chức danh và đơn vị. Thông tin đầy đủ song ngữ có thể nằm trong danh sách đại biểu phát cho các đoàn, không nhất thiết phải chen hết lên thẻ.
Thu đúng dữ liệu từ biểu mẫu đăng ký
Thẻ quốc tế đúng bắt đầu từ biểu mẫu đúng. Chi tiết về biểu mẫu cho đại biểu quốc tế được bàn ở mục khách mời đặc biệt của trang; phần dưới chỉ tập trung vào các ô phục vụ thẻ:
- Tách ô "họ" và ô "tên riêng", kèm chú thích ngắn bằng tiếng Anh rằng họ là phần tên gia đình, để người khai không điền đảo.
- Thêm ô "tên in trên thẻ" cho người muốn dùng tên gọi khác hoặc thứ tự khác, có điền sẵn theo hai ô trên.
- Thêm ô "tên đơn vị bằng tiếng Anh" và "chức danh bằng tiếng Anh" riêng, không tự dịch từ ô tiếng Việt.
- Cho phép nhập tên có dấu và ký tự đặc biệt của các ngôn ngữ Latin khác, và kiểm bảng mã khi xuất dữ liệu.
- Trong thư xác nhận, nhắc lại nguyên văn những gì sẽ in trên thẻ bằng cả hai thứ tiếng, kèm hạn chót sửa.
- Trước khi in, lọc riêng danh sách đại biểu quốc tế để một người thạo ngoại ngữ đọc lại toàn bộ.
Đại biểu quốc tế thường đánh giá cao việc tên mình được in đúng, có đủ dấu của tiếng mẹ đẻ, đúng thứ tự họ tên. Đó là chi tiết nhỏ nhưng là ấn tượng đầu tiên khi họ nhận thẻ ở bàn đón, trước cả khi phiên khai mạc bắt đầu.
Câu hỏi thường gặp
Có cần in quốc kỳ lên thẻ đại biểu quốc tế không?
Không cần. Quốc kỳ chiếm chỗ, dễ gây vấn đề nhạy cảm khi in sai, và không giúp gì cho việc đọc tên. Nếu cần thể hiện quốc gia, một dòng tên nước theo danh sách chuẩn của sự kiện là đủ.
Đại biểu Hàn Quốc khai tên theo thứ tự tên trước họ sau thì in theo cách nào?
In theo đúng cách họ khai ở ô tên in trên thẻ. Nếu dùng quy ước viết hoa phần họ, phần họ vẫn viết hoa dù đứng sau, giúp người đọc không nhầm.
Có nên dịch họ tên người Việt sang tiếng Anh không?
Không. Họ tên là tên riêng, giữ nguyên tiếng Việt có dấu như người đó khai. Chỉ chức danh, đơn vị và tên nhóm tham dự mới cần dòng tiếng Anh; nếu người đó có tên gọi quốc tế tự chọn thì in thành dòng phụ.
Sự kiện có khách nói tiếng Trung, tiếng Nhật có cần in thêm chữ của họ không?
Thường chỉ khi ngôn ngữ làm việc có ngôn ngữ đó. Nếu in thêm, cần phông chữ hỗ trợ đúng bộ chữ và người thạo tiếng kiểm lại, vì lỗi hiển thị chữ ở đây rất khó phát hiện bằng mắt người không biết tiếng.
Thẻ cho phiên dịch viên ghi gì?
Ghi họ tên, tên nhóm như phiên dịch bằng hai thứ tiếng, và cặp ngôn ngữ phụ trách nếu có nhiều phiên dịch. Khách nước ngoài sẽ biết tìm ai khi cần hỗ trợ ngôn ngữ.
Đại biểu quốc tế đổi người phút chót thì thẻ xử lý thế nào?
Làm như quy trình đổi người thông thường: đầu mối đoàn báo, cập nhật danh sách, người mới khai lại thông tin và đồng ý xử lý dữ liệu, in thẻ mới và huỷ thẻ cũ. Thủ tục nhập cảnh liên quan thì hỏi cơ quan có thẩm quyền.