Thu phí hay để miễn phí không chỉ là chuyện tiền: nó quyết định ai đăng ký, bao nhiêu người thật sự đến, và khâu quản lý đăng ký nặng tới đâu. Sự kiện miễn phí dễ đầy danh sách nhưng khó đoán số người đến; sự kiện thu phí ít người đăng ký hơn nhưng người đã trả tiền thường đến đúng hẹn, kèm theo đó là việc thu tiền, đối soát, hoá đơn và hoàn phí mà ban tổ chức phải gánh.
Bài này giúp bạn quyết định dựa trên mục tiêu của sự kiện chứ không theo thói quen. Có năm câu hỏi để tự trả lời, một bảng so sánh hệ quả lên từng khâu, và vài phương án ở giữa như phí giữ chỗ hoàn lại hay miễn phí có điều kiện. Phần dự toán kinh phí và điểm hoà vốn là việc của khâu ngân sách, ở đây chỉ nhắc tới khi cần.
Năm câu hỏi trước khi chọn miễn phí hay thu phí
Mục tiêu chính của sự kiện là gì? Nếu mục tiêu là lan toả thông tin, gặp nhiều khách hàng tiềm năng hay tuyển thành viên mới, rào cản phí sẽ làm hẹp phễu ngay từ đầu. Nếu mục tiêu là đào tạo chuyên sâu, trao đổi chuyên môn giữa người trong nghề hoặc bù một phần chi phí, phí tham dự giúp lọc đúng người. Hãy viết mục tiêu ra một câu trước khi bàn giá.
Ai đang trả chi phí sự kiện? Có sự kiện do nhà tài trợ hoặc ngân sách đơn vị gánh trọn, có sự kiện phải tự cân đối từ tiền vé. Khi chi phí đã có nguồn, thu phí chỉ còn ý nghĩa sàng lọc; khi chưa có nguồn, câu hỏi chuyển sang khâu kinh phí và dự toán, không phải khâu đăng ký.
Người tham dự tự trả hay đơn vị cử đi trả? Đơn vị cử người thường cần hoá đơn, công văn cử đi, danh sách theo đơn vị. Người tự trả quan tâm cách thanh toán nhanh và chính sách hoàn phí. Hai nhóm này kéo theo hai luồng giấy tờ khác nhau, nên biết trước tỷ lệ của từng nhóm.
Sức chứa có giới hạn cứng không? Hội trường hai trăm chỗ mà nhận năm trăm đăng ký miễn phí là chuyện thường gặp. Nếu chỗ ngồi, suất ăn, tài liệu in đều có số giới hạn, việc đoán sai số người đến gây hậu quả thật: thiếu ghế hoặc thừa suất ăn. Giới hạn càng cứng, lý do để có một khoản phí hoặc khoản giữ chỗ càng mạnh.
Ban tổ chức có đủ người làm khâu tiền không? Thu phí nghĩa là phải có người đối soát từng khoản, trả lời thắc mắc chuyển khoản, xử lý hoá đơn và hoàn phí. Một nhóm ba người tổ chức hội thảo lần đầu thường đánh giá thấp khối việc này. Nếu không có ai lo, hoặc chọn miễn phí, hoặc chọn cách thu đơn giản nhất.
Hệ quả lên từng khâu quản lý đăng ký
Bảng dưới không nói phương án nào tốt hơn, chỉ cho thấy mỗi lựa chọn kéo theo việc gì ở từng khâu. Đọc theo hàng để biết khâu nào sẽ nặng lên với nhóm của bạn.
| Khâu | Miễn phí | Thu phí |
|---|---|---|
| Số đăng ký | Nhiều, đăng ký nhanh, có người đăng ký cho vui | Ít hơn, người đăng ký đã cân nhắc |
| Số người đến thật | Khó đoán, chênh lệch lớn giữa đăng ký và có mặt | Sát với số đã thanh toán hơn |
| Biểu mẫu | Ngắn, chỉ cần thông tin liên lạc | Thêm thông tin thanh toán và xuất hoá đơn |
| Xác nhận | Gửi ngay khi đăng ký | Gửi sau khi tiền về, có trạng thái chờ thanh toán |
| Nhắc lịch | Cần nhắc nhiều lần để giữ người | Ít cần nhắc hơn, nhưng vẫn phải gửi thông tin đường đi |
| Hậu kỳ | Báo cáo số người | Báo cáo số người kèm đối soát tiền, hoàn phí, hoá đơn |
Hàng "số người đến thật" là chỗ nhiều ban tổ chức trả giá. Không có tỷ lệ vắng mặt chung cho mọi sự kiện, nên con số đáng tin nhất là con số đo từ chính sự kiện trước của bạn: lấy số có mặt chia số đăng ký, ghi lại theo loại sự kiện và cách thu phí. Sau hai ba lần bạn sẽ có tỷ lệ riêng để chốt suất ăn và chỗ ngồi.
Vì sao sự kiện miễn phí hay vắng người dù danh sách dài
Đăng ký miễn phí không tốn gì nên người ta đăng ký như đánh dấu một việc có thể làm, không phải một cam kết. Đến ngày diễn ra, chỉ cần trời mưa, công việc dồn hoặc một lời mời khác hấp dẫn hơn là họ bỏ. Người đăng ký cũng không thấy mình làm phiền ai khi vắng, vì không ai nói với họ rằng chỗ ngồi đó có giới hạn.
Cách giảm vắng mặt ở sự kiện miễn phí không nhất thiết là thu phí. Bạn có thể làm cho cam kết rõ hơn: ghi trong biểu mẫu rằng chỗ có hạn và người không đến sẽ chiếm suất của người khác, yêu cầu bấm xác nhận lần hai vài ngày trước sự kiện, mở danh sách chờ để lấp chỗ người huỷ. Những việc này thuộc khâu xác nhận và nhắc lịch, nhưng nên quyết định cùng lúc với chuyện phí, vì chúng thay thế nhau một phần.
Ngược lại, sự kiện thu phí cũng có người vắng, chỉ là ít gây hậu quả hơn vì chi phí đã được bù. Đừng bỏ qua việc nhắc lịch với người đã trả tiền: họ vẫn cần biết giờ đón khách, chỗ gửi xe và giấy tờ mang theo.
Một chi tiết hay bị bỏ sót: ở sự kiện miễn phí do đơn vị cử người, người đăng ký thường là thư ký hoặc trưởng phòng đăng ký hộ cả nhóm, còn người đi thật có khi đổi vào phút chót. Danh sách khi ấy lệch cả về số lẫn về tên. Nếu sự kiện của bạn nhận đăng ký theo đơn vị, hãy hỏi thêm một đầu mối liên hệ của đơn vị để xác nhận lại danh sách người đi trước vài ngày, thay vì chỉ gửi thư cho từng tên trong danh sách.
Các phương án ở giữa miễn phí và thu phí
Không phải sự kiện nào cũng phải chọn một trong hai cực. Một số cách làm ở giữa giúp giữ người mà không biến khâu đăng ký thành khâu bán hàng.
- Phí giữ chỗ hoàn lại khi có mặt: người đăng ký chuyển một khoản nhỏ, đến dự thì được hoàn hoặc đổi thành quà, tài liệu. Cách này giữ người tốt nhưng tạo thêm việc hoàn tiền, nên chỉ dùng khi số người vừa phải.
- Miễn phí có điều kiện: miễn phí cho hội viên, khách hàng hiện có, sinh viên có thẻ; người ngoài nhóm đóng phí. Biểu mẫu phải có câu hỏi xác định nhóm và cách kiểm.
- Miễn phí phần chính, thu phí phần thêm: phiên toàn thể miễn phí, hội thảo chuyên đề buổi chiều hoặc bữa tối giao lưu có phí. Hệ thống đăng ký cần cho chọn phiên và tính tiền theo phiên.
- Miễn phí cho người được mời, thu phí cho người đăng ký tự do: phù hợp hội nghị có danh sách khách mời của ban tổ chức cộng thêm suất mở cho công chúng.
- Thu phí nhưng có suất tài trợ: một phần chỗ được nhà tài trợ trả thay cho nhóm cụ thể, ví dụ giáo viên vùng xa. Cần quy tắc chọn người minh bạch và ghi rõ trong thông báo.
Phương án nào cũng phải được viết thành câu trong thông báo mời và trong biểu mẫu, không để người đăng ký tự suy đoán. Mọi nhầm lẫn về việc ai phải trả, trả bao nhiêu, khi nào được hoàn đều biến thành thư hỏi đáp dồn vào tuần cuối.
Quyết định và chuẩn bị trong một buổi họp
Nếu nhóm tổ chức còn bàn qua bàn lại, một buổi họp ngắn theo trình tự sau thường đủ để chốt.
- Viết mục tiêu sự kiện bằng một câu và số người mong muốn có mặt.
- Ghi sức chứa thật của địa điểm, số suất ăn, số bộ tài liệu tối đa.
- Ước tỷ lệ có mặt theo kinh nghiệm sự kiện trước; nếu chưa có, ghi rõ đây là số đoán và chọn mức thận trọng.
- Chọn một trong ba hướng: miễn phí, thu phí, hoặc một phương án ở giữa đã nêu.
- Nếu có thu tiền, chỉ định một người chịu trách nhiệm đối soát và một người trả lời câu hỏi về hoá đơn, hoàn phí.
- Chuyển phần tính toán chi phí, giá vé, điểm hoà vốn sang người lo dự toán kinh phí; khâu đăng ký chỉ nhận lại con số đã chốt.
- Ghi quyết định vào thông báo mời và biểu mẫu đăng ký trước khi mở cổng.
Quyết định này nên chốt trước khi mở đăng ký. Đổi từ miễn phí sang thu phí khi đã có người đăng ký là việc rất khó giải thích, còn đổi ngược lại thì người đã trả tiền sẽ hỏi chuyện hoàn.
Những sai lầm hay gặp khi thu phí lần đầu
Sai lầm phổ biến nhất là coi việc thu tiền như một ô trong biểu mẫu. Thực tế, ngay khi có tiền, bạn phải trả lời được: tiền vào tài khoản nào, ai được xem sao kê, đăng ký nào đã thanh toán, ai chuyển nhầm số tiền, ai cần hoá đơn tên đơn vị nào. Không có người và quy trình cho các câu này thì ngày cuối sẽ có hàng chục người đứng ở quầy check-in nói rằng mình đã chuyển khoản mà danh sách chưa ghi.
Sai lầm thứ hai là không công bố chính sách hoàn phí từ đầu. Người đăng ký sẽ hỏi, và nếu ban tổ chức trả lời mỗi người một kiểu thì rất dễ mất lòng tin. Sai lầm thứ ba là quên rằng thu phí kéo theo nghĩa vụ hoá đơn và kế toán của đơn vị đứng ra thu. Cách xuất hoá đơn, kê khai thế nào phụ thuộc loại đơn vị và quy định hiện hành, nên hỏi kế toán của đơn vị hoặc cơ quan thuế trước khi mở cổng, không phải sau khi đã thu.
Cuối cùng, đừng để mức phí ảnh hưởng đến thái độ phục vụ người tham dự miễn phí. Ở sự kiện có cả hai nhóm, quầy đón và thẻ đại biểu nên đối xử như nhau; khác biệt chỉ nằm ở quyền vào phiên hay quyền nhận suất ăn đã ghi rõ.
Câu hỏi thường gặp
Thu một khoản phí rất nhỏ có giảm được tỷ lệ vắng mặt không?
Nhiều ban tổ chức nhận thấy một khoản phí nhỏ khiến người đăng ký cân nhắc kỹ hơn, nhưng không có con số chung cho mọi sự kiện. Khoản nhỏ vẫn kéo theo đủ việc đối soát, hoá đơn và hoàn phí như khoản lớn, nên hãy cân nhắc khối việc đó trước, rồi đo kết quả ở chính sự kiện của bạn.
Sự kiện miễn phí có cần biểu mẫu đăng ký không?
Có, nếu bạn cần biết số người để chuẩn bị chỗ ngồi, suất ăn, thẻ đại biểu, hoặc cần danh sách để gửi tài liệu và chứng nhận sau sự kiện. Biểu mẫu cho sự kiện miễn phí nên ngắn, chỉ hỏi thông tin thật sự dùng, kèm ô đồng ý về dữ liệu cá nhân.
Có nên đổi sự kiện miễn phí sang thu phí khi đăng ký quá đông?
Không nên đổi luật giữa chừng với người đã đăng ký. Thay vào đó, đóng đăng ký khi đủ chỗ, mở danh sách chờ và gửi yêu cầu xác nhận lần hai để giải phóng chỗ của người không chắc đến. Nếu cần thu phí cho đợt sau, công bố cho đợt mới.
Thu phí tham dự thì có phải xuất hoá đơn không?
Việc xuất hoá đơn phụ thuộc đơn vị đứng ra thu là doanh nghiệp, hội, trường hay cơ quan, và quy định hiện hành về hoá đơn. Bài này không thay ý kiến chuyên môn; hãy hỏi kế toán của đơn vị hoặc cơ quan thuế quản lý trước khi công bố mức phí.
Sự kiện thu phí có cần nhắc lịch như sự kiện miễn phí không?
Vẫn cần, nhưng nội dung khác. Người đã trả tiền ít khi quên, nhưng họ cần thông tin thực tế: giờ mở quầy, chỗ gửi xe, giấy tờ mang theo, cách nhận hoá đơn. Thư nhắc của sự kiện thu phí nên trả lời trước các câu hỏi đó để quầy đón đỡ tắc.
Phí giữ chỗ hoàn lại có rắc rối không?
Có thêm việc: ghi nhận ai đã đến, hoàn tiền cho từng người, xử lý người đến muộn hoặc nhờ người khác đi thay. Cách này hợp với sự kiện vài chục đến vài trăm người có đội ngũ đủ làm. Sự kiện rất đông thì nên cân nhắc đổi khoản hoàn thành quà hoặc tài liệu tại chỗ.