Trên thẻ đại biểu, nên in đầy đủ họ tên tiếng Việt có dấu, viết hoa chữ cái đầu mỗi tiếng, và để chữ tên (tiếng cuối) dễ nhìn nhất vì đó là chữ người khác dùng để gọi. Viết hoa toàn bộ, bỏ dấu cho gọn hay chỉ in tên gọi đều làm thẻ khó đọc hơn hoặc dễ nhầm người hơn.
Họ tên là dòng duy nhất trên thẻ mà người đeo chắc chắn đọc kỹ, và in sai một dấu là lỗi họ nhớ suốt sự kiện. Bài này đi qua các chỗ hay sai: chọn cách viết hoa, giữ dấu từ biểu mẫu tới bản in, xử lý tên bốn năm tiếng, tên trùng nhau và danh xưng đứng trước tên.
In đủ họ tên hay chỉ in tên gọi
Người Việt gọi nhau bằng tên, tức tiếng cuối cùng trong họ tên, kèm cách xưng hô: anh Minh, chị Lan, thầy Hùng. Vì vậy có ban tổ chức chỉ in tên gọi thật to cho thân thiện, theo kiểu nhiều sự kiện nước ngoài in tên riêng. Cách này hợp với sự kiện nhỏ, nội bộ, nơi mọi người đã biết nhau. Ở hội nghị đông người thì không ổn: chỉ riêng tên Linh, Hương, Anh, Dũng trong một danh sách vài trăm người đã có thể lặp lại nhiều lần.
Cách cân bằng là in đầy đủ họ tên, nhưng thiết kế sao cho tên gọi nổi bật. Có thể in họ và tên đệm cỡ nhỏ hơn ở dòng trên, tên gọi cỡ lớn ở dòng dưới; hoặc in cả họ tên một dòng, tên gọi đậm hơn. Người đối diện nhìn lướt thấy ngay chữ để gọi, nhìn kỹ có đủ thông tin để phân biệt với người trùng tên. Cách nhấn tên gọi này cũng giúp người nước ngoài tham dự biết chữ nào là tên để gọi, điều họ rất hay đoán sai.
Một trường hợp nên hỏi trực tiếp người đăng ký: những người quen được gọi bằng tên khác với tên trên giấy tờ, chẳng hạn gọi bằng tên đệm hoặc tên thường dùng trong nghề. Ô "tên in trên thẻ" trong biểu mẫu đăng ký giải quyết được việc này. Giấy chứng nhận tham dự và danh sách chính thức thì vẫn dùng họ tên đầy đủ như người đó khai ở ô họ tên.
Viết hoa toàn bộ hay viết hoa chữ đầu
Chữ hoa có dấu tiếng Việt chồng lên nhau theo chiều cao. Những chữ như Ấ, Ỗ, Ữ có dấu mũ cộng thêm dấu thanh nằm phía trên một chữ cái vốn đã cao. Khi cả dòng viết hoa, dấu của dòng tên dễ chạm vào dòng phía trên, hoặc bị phần mềm thiết kế tự thu nhỏ khoảng cách khiến dấu bị lẹm, nhất là khi in cỡ lớn trên thẻ nhỏ.
Viết hoa chữ đầu đọc nhanh hơn. Mắt người đọc nhận ra hình dáng của từ nhờ các chữ cao thấp khác nhau. Một dòng chữ in hoa toàn bộ có các chữ cùng chiều cao nên đọc chậm hơn, đặc biệt khi đọc lướt trong hành lang đông người. Đây là lý do nhiều biển chỉ dẫn công cộng dùng chữ thường có hoa đầu cho tên riêng.
Nếu nhận diện của sự kiện bắt buộc dùng chữ hoa, hãy chừa khoảng cách dòng. Một số sự kiện có bộ nhận diện yêu cầu chữ hoa. Khi đó tăng khoảng cách dòng, chọn phông có dấu tiếng Việt thiết kế chuẩn, và in thử những tên có nhiều dấu chồng trước khi in hàng loạt.
Không tự chuyển đổi chữ hoa bằng công thức mà không kiểm. Công thức viết hoa chữ đầu trong bảng tính đôi khi xử lý sai với chữ có dấu đứng đầu, hoặc làm hỏng những tên người đăng ký cố ý viết khác lệ thường. Chạy công thức xong phải dò lại bằng mắt, ít nhất là những dòng có chữ Đ và chữ có dấu ở đầu tiếng.
Thống nhất một kiểu cho toàn bộ thẻ. Người đăng ký gõ đủ kiểu: toàn chữ hoa, toàn chữ thường, hoa lộn xộn. Ban tổ chức chuẩn hoá về một kiểu duy nhất trước khi in, để hàng thẻ trên bàn check-in trông đồng đều và dễ tìm theo thứ tự chữ cái.
Lỗi dấu đi từ bảng tính đến bản in
Họ tên gõ đúng trong biểu mẫu vẫn có thể ra bản in hỏng dấu. Đây là những con đường lỗi hay gặp nhất, theo thứ tự từ lúc tải dữ liệu tới lúc in:
- Mở tệp xuất từ biểu mẫu bằng sai bảng mã: tệp dạng giá trị phân tách bằng dấu phẩy nếu mở không đúng bảng mã UTF-8 sẽ biến chữ có dấu thành ký tự lạ; lưu lại lúc đó là hỏng vĩnh viễn. Luôn chọn bảng mã khi nhập tệp, đừng mở bằng cách bấm đúp.
- Dấu dựng sẵn và dấu tổ hợp trộn lẫn: cùng một chữ "ế" có thể được lưu thành một ký tự hoặc hai ký tự ghép, tuỳ bàn phím và thiết bị người đăng ký dùng. Nhìn trên màn hình giống nhau, nhưng có phông in ra dấu lệch, và tìm kiếm theo tên sẽ không ra.
- Phông chữ thiếu ký tự tiếng Việt: phông trang trí đẹp trong bộ nhận diện chưa chắc có đủ dấu; phần mềm tự thay bằng phông khác cho chữ thiếu, kết quả là một tên in hai kiểu chữ.
- Kiểu bỏ dấu cũ và mới lẫn nhau: "Hoà" và "Hòa", "Thuý" và "Thúy" đều gặp. Không có kiểu nào sai, nhưng in theo đúng cách người đăng ký gõ, và nếu chuẩn hoá thì chuẩn hoá cả danh sách theo một kiểu.
- Khoảng trắng thừa và ký tự ẩn: dấu cách ở cuối tên, hai dấu cách giữa hai tiếng, ký tự xuống dòng ẩn khi dán từ nơi khác. Chúng làm tên lệch khỏi tâm thẻ hoặc xuống dòng vô cớ.
- Chữ Đ bị chuyển thành D: xảy ra khi dữ liệu đi qua một hệ thống chỉ nhận chữ không dấu, chẳng hạn danh sách lấy từ hệ thống đặt vé máy bay hay phòng khách sạn. Đừng dùng những nguồn này làm nguồn họ tên in thẻ.
Cách kiểm nhanh nhất là sắp xếp danh sách theo tên rồi đọc lướt; những chữ lạ, tên lệch thứ tự chữ cái hoặc tên hiện hai lần gần nhau thường lộ ra ngay. Mục về in thẻ từ danh sách đăng ký trên trang có hướng dẫn làm sạch dữ liệu chi tiết hơn.
Tên dài, tên bốn năm tiếng và họ kép
Họ tên tiếng Việt ba tiếng là phổ biến, nhưng danh sách nào cũng có người mang bốn, năm tiếng: họ kép như Tôn Thất, Nguyễn Phước, Âu Dương; tên đệm hai tiếng; hoặc cha mẹ đặt tên ghép cả họ mẹ. Thẻ được thiết kế cho tên ba tiếng sẽ buộc phải xử lý những tên này bằng cách thu nhỏ chữ, xuống dòng, hoặc tệ nhất là cắt bớt.
Nguyên tắc là không bao giờ cắt bớt hay viết tắt họ tên khi người đăng ký chưa đồng ý. Nếu phải xuống dòng, ngắt giữa phần họ và tên đệm với phần tên gọi, không ngắt giữa hai tiếng của một họ kép. Nếu phải thu nhỏ, đặt một cỡ tối thiểu mà từ đó trở xuống thì chuyển sang bố cục hai dòng, thay vì để phần mềm tự co chữ tới mức không đọc được. Thiết lập này nên làm một lần trong mẫu, không chỉnh tay từng thẻ.
Họ tên của đồng bào dân tộc thiểu số có thể có cấu trúc khác với họ tên người Kinh: thứ tự họ và tên khác, có dấu nháy, hoặc có tiếng mà công cụ chuẩn hoá tự động hiểu sai. Ở đây quy tắc đơn giản nhất cũng là đúng nhất: in đúng như người đó khai, không tự sửa cho giống mẫu quen thuộc. Gặp chỗ không chắc, một thư hỏi lại ngắn bao giờ cũng tốt hơn một tấm thẻ in sai trước mặt cả hội trường.
Danh xưng, học hàm, học vị đứng trước tên
Danh xưng giúp người khác xưng hô đúng mực, nhưng cũng là chỗ dễ gây khó xử nếu in không nhất quán. Bảng dưới đây gợi ý cách xử lý theo loại sự kiện:
| Loại sự kiện | Gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hội thảo khoa học, hội nghị chuyên ngành y, giáo dục | In học hàm, học vị trước tên nếu người đăng ký khai | Dùng đúng cách viết tắt người đó dùng; không tự thêm |
| Hội nghị khách hàng, giao thương | Thường không in danh xưng; dùng chức danh ở dòng phụ nếu cần | Học vị trên thẻ giao thương dễ bị coi là phô trương |
| Sự kiện có khách mời danh dự | In danh xưng cho tất cả hoặc không ai | Nhóm danh dự nhận diện bằng màu thẻ, không bằng thêm chữ |
| Sự kiện quốc tế | Danh xưng theo thói quen của từng người, ghi ở ô riêng | Các danh xưng kiểu ông, bà trong tiếng Anh thường không in trên thẻ |
| Lớp tập huấn, sự kiện nội bộ | Không in danh xưng | Mục tiêu là học cùng nhau, bớt khoảng cách thứ bậc |
Biểu mẫu nên có một ô riêng cho danh xưng, để danh xưng không bị gõ lẫn vào ô họ tên. Khi danh xưng lẫn trong họ tên, việc sắp xếp danh sách theo chữ cái và việc in chứng nhận tham dự sau sự kiện đều trở nên lộn xộn.
Tên trùng nhau trong cùng sự kiện
Hội nghị vài trăm người gần như chắc chắn có người trùng họ tên, và trùng tên gây nhầm ở quầy phát thẻ nhiều hơn ở hội trường. Trước khi in, làm theo các bước sau:
- Sắp xếp danh sách theo họ tên đầy đủ đã chuẩn hoá dấu và khoảng trắng, rồi lọc những dòng trùng nhau hoàn toàn.
- Với mỗi cặp trùng, xác định xem đó là hai người khác nhau hay một người đăng ký hai lần; đối chiếu bằng đơn vị và thư điện tử trong danh sách nội bộ, không bằng phỏng đoán.
- Nếu là một người đăng ký hai lần, giữ bản đăng ký mới nhất hoặc bản người đó xác nhận, xoá bản kia khỏi danh sách in.
- Nếu là hai người khác nhau, đảm bảo dòng phụ trên thẻ (đơn vị hoặc tỉnh, thành) khác nhau đủ để phân biệt bằng mắt.
- Ở quầy phát thẻ, đánh dấu sẵn các tên trùng để người trực hỏi thêm đơn vị trước khi đưa thẻ.
- Ghi lại danh sách tên trùng để dùng khi gửi chứng nhận tham dự, tránh gửi nhầm chứng nhận cho người cùng tên.
Trùng tên không phải lỗi của ai, nhưng đưa nhầm thẻ thì có: người cầm nhầm thẻ sẽ được điểm danh sai phiên, nhận sai chứng nhận, và người thật đến sau không còn thẻ. Năm phút lọc trước giúp tránh cả chuỗi rắc rối đó.
Kiểm bản in cuối cùng trước khi in hàng loạt
Vòng kiểm cuối nên làm trên bản in thật, không chỉ trên màn hình, vì nhiều lỗi dấu và lỗi phông chỉ lộ ra trên giấy:
- In thử một trang gồm những tên khó nhất: tên dài nhất, tên có nhiều dấu chồng, tên có chữ Đ ở đầu, tên người nước ngoài, tên có danh xưng.
- Đặt thẻ thử vào vỏ, đeo lên người và nhờ một người đứng cách hai bước đọc to tên; chỗ nào đọc ngập ngừng là chỗ cần chỉnh.
- So từng dòng của trang thử với danh sách gốc, đặc biệt chú ý dấu hỏi và dấu ngã, dấu nặng bị lẹm sát mép dưới.
- Kiểm phiên bản tệp: chắc chắn tệp gửi đi in là tệp sau hạn chót sửa, không phải bản xuất từ tuần trước.
- Giữ lại một số thẻ trắng và mẫu thẻ có thể in tại chỗ cho những tên phát hiện sai vào sáng sự kiện.
Việc kiểm này mất chừng nửa giờ, nhỏ hơn rất nhiều so với chi phí in lại cả lô thẻ, và nhỏ hơn nữa so với cảm giác của một vị khách mời nhìn thấy tên mình bị in sai ngay ở bàn đón tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên bỏ dấu họ tên trên thẻ cho dễ đọc với khách nước ngoài không?
Với sự kiện chủ yếu là người Việt thì không, vì bỏ dấu làm nhiều tên trở nên giống nhau. Sự kiện quốc tế có thể in thêm dòng không dấu nhỏ bên dưới, nhưng dòng chính vẫn nên giữ dấu như người đăng ký khai.
Đại biểu muốn in tên thường gọi thay cho tên khai sinh có được không?
Được, nếu sự kiện không dùng thẻ để kiểm tra danh tính chặt. Biểu mẫu nên tách ô họ tên đầy đủ khỏi ô tên in trên thẻ; giấy chứng nhận và danh sách chính thức vẫn dùng họ tên đầy đủ.
Thẻ đã in nhưng phát hiện sai dấu tên thì làm thế nào?
Nếu có thể in tại chỗ, in lại ngay và huỷ thẻ sai, không đưa người đó tấm thẻ bị gạch sửa bằng bút. Nếu không có máy in, viết tay một thẻ tạm cẩn thận, xin lỗi ngắn gọn và in thẻ đúng cho ngày tiếp theo.
Tên người nước ngoài trong sự kiện tiếng Việt nên in thế nào?
In theo đúng cách người đó khai, giữ thứ tự họ và tên của họ, có thể viết hoa phần họ để người Việt biết đâu là họ. Bài về thẻ đại biểu song ngữ trên trang đi sâu hơn về thứ tự họ tên theo từng nền văn hoá.
Phông chữ nào an toàn cho họ tên tiếng Việt?
Không nên nêu một phông duy nhất, vì phông còn phụ thuộc nhận diện của sự kiện. Tiêu chí an toàn là phông được thiết kế đủ bộ dấu tiếng Việt, nét rõ ở cỡ lớn, và đã in thử với những tên có nhiều dấu chồng trước khi chốt.
Có nên in họ tên theo thứ tự tên trước họ sau cho giống thẻ nước ngoài không?
Với người Việt trong sự kiện tiếng Việt thì không, vì đảo thứ tự làm người đọc khó nhận ra. Cách giúp người nước ngoài là nhấn đậm tên gọi hoặc viết hoa phần họ, giữ nguyên thứ tự họ tên tự nhiên.